نرم‌افزار تمدن نوین اسلامی

۱. انقلاب اسلامی ایران به رهبری آن حکیمِ متألّه، نه فقط انقلابی سیاسی بلکه محصول تحولاتی در ساحت قلب‌ها و ذهن‌های جامعه‌ی ایران بود. و این، همان خصیصه‌ای بود که باعث شد سرویس‌های امنیتی و جاسوسی و تحلیلگران داخلی و خارجی نتوانند وقوع آن با مختصات ویژه‌ای که داشت و همچنین آینده آن را پیش‌بینی کنند.

۲. آن تحولی که در ساحت قلب‌ها و ذهن‌ها رخ داد و منجر به وقوع انقلاب اسلامی شد، در بسترهای فکری و فرهنگیِ متعددی شکل گرفت که قطعاً «کتاب» را می‌توان یکی از تأثیرگذارترینِ آن‌ها دانست. «کشف الأسرار» یکی از اولین نمونه‌ها بود که در اوایل دهه۳۰

شمسی نوشته شد. تألیف این کتاب برای امام خمینی(ره) چنان اهمیت داشت که ایشان حدود چهل روز درس خود را تعطیل کرده و به تألیف آن پرداختند؛ اتفاقاً در همان زمانه، آنچنان که انتظار می‌رفت تأثیرگذار نیز بود و کار را بدانجا رساند که از طرف حکومت پهلوی

به عنوان یک کتاب ممنوعه شناخته شد. اما جریان تألیف یا ترجه کتاب برای تأثیرگذاری بر ذهن‌ها (و بالتبع قلب‌ها) و اعلام ممنوعیت آن‌ها از سوی حکومت پهلوی به همینجا ختم نشد. این اقدام را می‌توان آغازی بر یک جریان فرهنگی خاص دانست. طی دهه‌های بعدی

تا سال ۵۷ کتاب‌های مختلف و بسیاری با دغدغه‌ها و بر اساس مکاتب فکری گوناگونی تألیف شد که هر یک تلاش می‌کردند جامعه‌ی ایرانی را در گذار از سلطنت پهلوی به مسیر مدنظر خود هدایت کنند. این مسیر چنان طی شد که در ماه‌های منتهی به ۲۲ بهمن ۵۷،

توسط نهادهای امنیتیِ حکومت پهلوی، لیست بلندبالای ۱۰۸ تایی از کتاب‌های ممنوعه در قالب بخش‌نامه به پرسنل ارتش ارائه شده بود که در اختیار داشتن و مطالعه آن کتاب‌ها جرم محسوب می‌شد. مروری بر لیست مذکور که سال‌ها بعد توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی

منتشر شد، حاوی نکات تأمل برانگیزی می‌باشد. مثلاً اینکه گرچه مشخص نیست این لیست دقیقاً حاصل تدبیر چه شخص یا اشخاصی بوده، اما مسلماً برآمده از نگاهی عمیق به مسئله‌ی فرهنگ بوده است. چنانکه از «توضیح المسائل» امام خمینی و «جهاد و شهادت»

آیت الله طالقانی و «آینده در قلمرو اسلام» آیت الله خامنه‌ای گرفته، تا آثار دیگری که در موضوعات مختلف تاریخی و فلسفی و اجتماعی و اقتصادی در این لیست مشاهده می‌شوند و شاید نتوان به سادگی تأثیر آن‌ها در گذار از حکومت پهلوی را نشان داد. اما این کتاب‌ها اثر

خود را گذاشته بودند و جامعه ایران به آن نقطه‌ای که باید می‌رسید، رسید.

۳. طبق تحلیل مقام معظم رهبری، ســرنگونی رژیم پهلوی و استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران، فقط مرحله‌ی اول و دوم از فرایند تحقق اهداف انقلاب اسلامی هستند. اما سه گام بعدی یعنی: دستیابی به «دولت اسلامی»، «جامعه اسلامی» و نهایتاً «تمدن نوین

اسلامی» مستلزم طی مسیری است بس ناهموار؛ و این ناهمواری از عوامل مختلف درونی و بیرونی نشأت می‌گیرد که یکی از مهم‌ترین دلایل درونی آن، فقدان «نظریه»های نظام‌مند، راهبردی و کاربردی درساحت‌های گوناگونِ تمدنی است. نظریه‌هایی که از طرفی ریشه

در مبانی اندیشه ناب اسلامی و انقلابی داشته و از سوی دیگر همچون اصل انقلاب اسلامی، حاوی سخن تازه و الگوی نوینی باشند که بتوانند جامعه ایران را به سمت قله پیش ببرند.

این نظریه‌ها که هر یک باید گوشه‌ای از پازل هزار قطعه عقلانیت تمدن اسلامی را شکل دهند، ناگزیرند از اینکه نهایتاً در کالبد ساختارمند و منسجم «کتاب» ظاهر شوند تا از طرفی جاودانگی آن‌ها تضمین گردد و از سوی دیگر مبدئی برای پژوهش‌های بعدی قرار گیرند و

یک به یک پله‌های نردبان نیل به آن هدف نهایی را بسازند و جامعه اسلامی را پیش ببرند.

بنابراین، آنچه امروز به مراتب بیش از ســال‌های منتهی به انقلاب اســلامی ایران نیازمندیم، کتاب‌هایی هستند که ساحت‌های گوناگون موضوعی و با ساختارها و قالب‌ها و ادبیات‌های متفاوتی برای قشرهای گوناگون مخاطبان نوشته شوند. کتاب‌هایی که بر اساس چنین چشم‌انداز و نگرشی تألیف گردند، هرچند به لحاظ موضوعی یا قالب نوشتاری چندان با اهمیت به نظر نیایند، بی‌تردید خواهند توانست نقشی مؤثر در تحقق تمدن نوین اسلامی ایفا کنند.